Cải cách tiêu chuẩn bê tông: “Phần gốc” quyết định chất lượng và hiệu quả đầu tư xây dựng

Trong bối cảnh đầu tư xây dựng bước vào giai đoạn quy mô lớn, yêu cầu cao về độ bền, an toàn và hiệu quả vốn, cải cách hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật bê tông không còn là vấn đề thuần túy chuyên môn. Đây đang trở thành vấn đề chính sách công, tác động trực tiếp đến chất lượng công trình, chi phí xã hội và năng lực cạnh tranh của toàn ngành Xây dựng.

Tiêu chuẩn – “phần gốc” của thị trường xây dựng

Chia sẻ tại Hội nghị Tổng kết Hội Bê tông Việt Nam năm 2025, Lê Minh Long – Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) – nhấn mạnh rằng tiêu chuẩn kỹ thuật chính là công cụ điều tiết quan trọng nhất của Nhà nước đối với thị trường xây dựng.

Trong nhiều năm, hệ thống tiêu chuẩn bê tông ở Việt Nam chủ yếu tiếp cận theo hướng mô tả vật liệu và quy trình, tập trung vào mác bê tông, cấp phối và phương pháp thử. Cách làm này phù hợp với giai đoạn thị trường còn đơn giản, song đã bộc lộ độ trễ rõ rệt khi bê tông ngày càng được sử dụng cho các công trình chịu tải trọng lớn, môi trường xâm thực và yêu cầu vòng đời dài.

Từ “mác bê tông” sang tiếp cận theo tính năng

Theo thống kê, bê tông và bê tông cốt thép hiện chiếm trên 70% kết cấu chịu lực công trình, với sản lượng năm 2025 ước đạt khoảng 152 triệu m³. Quy mô này đòi hỏi tiêu chuẩn không chỉ “đủ dùng” mà phải định hướng chất lượng và hành vi thị trường.

Việc Bộ Xây dựng ban hành 5 tiêu chuẩn bê tông mới trong năm 2025, theo hướng tiếp cận bê tông theo tính năng (performance-based), được đánh giá là bước chuyển có tính bản lề. Thay vì ràng buộc cứng vào cấp phối hay mác bê tông, tiêu chuẩn mới cho phép xác lập yêu cầu dựa trên điều kiện làm việc, môi trường xâm thực và mục tiêu sử dụng của công trình.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu thế quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam ngày càng triển khai nhiều nhà cao tầng, cầu lớn, hạ tầng giao thông và năng lượng có yêu cầu kỹ thuật cao.

Bài toán hài hòa tiêu chuẩn và rủi ro thực thi

Một thách thức lớn được chỉ ra là tình trạng tồn tại song song nhiều hệ tiêu chuẩn cho cùng một đối tượng kỹ thuật. Thực tế “tên giống nhau – mã khác nhau – cách tính khác nhau” đang gây khó khăn cho tư vấn thiết kế, chủ đầu tư và cơ quan quản lý, nhất là khi xảy ra tranh chấp hoặc sự cố công trình.

Trong bối cảnh Luật Xây dựng (sửa đổi) chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, việc thiếu lộ trình áp dụng và hướng dẫn rõ ràng cho từng hệ tiêu chuẩn có thể trở thành rủi ro pháp lý, ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm nghề nghiệp của các bên tham gia dự án.

Tiêu chuẩn phải đi trước thị trường

Đáng chú ý, trong khi bê tông cường độ cao và bê tông siêu tính năng (UHPC) ngày càng được sử dụng nhiều, hệ tiêu chuẩn cho các dải cường độ này vẫn còn mỏng và thiếu đồng bộ. Nếu tiêu chuẩn không theo kịp thực tiễn, thị trường sẽ rơi vào trạng thái “có năng lực nhưng thiếu hành lang pháp lý rõ ràng”.

Giai đoạn 2026–2035, sản lượng bê tông dự kiến tăng rất mạnh, từ 152 triệu m³ lên khoảng 268 triệu m³ vào năm 2030. Quy mô này đặt ra yêu cầu cấp thiết: tiêu chuẩn phải đi trước một bước, định hướng công nghệ, kiểm soát rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư.

Cải cách tiêu chuẩn bê tông vì vậy không chỉ nhằm nâng chất lượng kỹ thuật, mà còn là nền tảng để giảm chi phí xã hội, bảo đảm an toàn công trình và nâng tầm năng lực cạnh tranh của ngành Xây dựng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.