Trong bối cảnh ngành thép toàn cầu tiếp tục đối mặt với dư thừa công suất, nhu cầu suy yếu và xu hướng bảo hộ gia tăng, Trung Quốc – quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới – vừa công bố loạt biện pháp siết chặt hoạt động xuất khẩu thép từ năm 2026. Động thái này được đánh giá sẽ tạo ra nhiều tác động lan tỏa tới thị trường thép Việt Nam và ngành vật liệu xây dựng trong thời gian tới.
Trung Quốc tăng kiểm soát xuất khẩu thép từ năm 2026
Theo thông báo của Bộ Thương mại Trung Quốc, kể từ 01/01/2026, các doanh nghiệp xuất khẩu thép sẽ phải xin giấy phép xuất khẩu đối với gần 300 chủng loại sản phẩm thép. Hồ sơ cấp phép bao gồm hợp đồng xuất khẩu và chứng nhận kiểm định chất lượng từ nhà sản xuất.
Biện pháp này nhằm điều tiết lượng thép xuất khẩu đang ở mức cao, đồng thời giảm áp lực xung đột thương mại với các thị trường nhập khẩu lớn. Thống kê cho thấy, trong 11 tháng đầu năm 2025, Trung Quốc đã xuất khẩu hơn 107,7 triệu tấn thép, tăng gần 7% so với cùng kỳ và tiến sát mức kỷ lục lịch sử.
Trong ngắn hạn, nhiều chuyên gia nhận định việc cấp phép có thể chưa làm giảm mạnh khối lượng xuất khẩu, do thủ tục không quá phức tạp. Tuy nhiên, đây được xem là bước đi mở đầu cho các chính sách kiểm soát chặt chẽ hơn trong tương lai, đặc biệt với các dòng thép giá rẻ và sản phẩm giá trị gia tăng thấp.
Nguyên nhân sâu xa: Dư thừa công suất và áp lực bảo hộ
Nguyên nhân cốt lõi của chính sách này đến từ mất cân đối cung – cầu trong nước. Khi thị trường bất động sản Trung Quốc tiếp tục trầm lắng, nhu cầu tiêu thụ thép nội địa sụt giảm mạnh, buộc các doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu để giải phóng hàng tồn.
Tuy nhiên, lượng thép Trung Quốc xuất khẩu lớn đã khiến nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, gia tăng các biện pháp chống bán phá giá và rào cản thương mại nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Việc xuất khẩu ồ ạt thép bán thành phẩm và sản phẩm giá trị thấp cũng bị đánh giá là lãng phí tài nguyên, gây bất ổn cho thị trường toàn cầu.
Tác động ngắn hạn tới thị trường thép Việt Nam
Ngay sau khi thông tin siết xuất khẩu được công bố, giá thép và quặng sắt trên thị trường thế giới đồng loạt giảm do tâm lý thận trọng của nhà đầu tư. Điều này tạo ra tác động kép đối với Việt Nam.
Trong ngắn hạn, giá nguyên liệu đầu vào cho sản xuất thép trong nước có thể chịu áp lực giảm, góp phần hạ chi phí sản xuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh sức mua nội địa chưa phục hồi mạnh, giá thép xây dựng trong nước nhiều khả năng sẽ đi ngang hoặc giảm nhẹ, ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Thách thức cạnh tranh và chính sách bảo hộ
Về trung và dài hạn, cạnh tranh từ thép Trung Quốc vẫn là vấn đề đáng lưu ý. Những năm gần đây, lượng thép cán nóng (HRC) nhập khẩu từ Trung Quốc vào Việt Nam tăng mạnh, buộc Chính phủ Việt Nam phải áp dụng thuế chống bán phá giá từ tháng 3/2025 với mức từ 19,38% đến 27,83%.
Các biện pháp này giúp bảo vệ thị trường trong nước, nhưng không thể hoàn toàn loại bỏ ảnh hưởng từ nguồn thép giá rẻ. Việc Trung Quốc điều tiết xuất khẩu có thể buộc doanh nghiệp thép Việt Nam tái cấu trúc sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện dịch vụ logistics để duy trì năng lực cạnh tranh.
Cơ hội cho ngành thép và xây dựng Việt Nam
Ở chiều ngược lại, chính sách mới của Trung Quốc cũng mở ra cơ hội cho Việt Nam. Khi nguồn thép giá thấp bị kiểm soát, nhiều thị trường nhập khẩu có thể tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Đông Nam Á, trong đó Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý và năng lực sản xuất.
Đây là cơ hội để doanh nghiệp trong nước đẩy mạnh xuất khẩu thép xây dựng chất lượng cao, phục vụ các dự án hạ tầng và đô thị. Đồng thời, xu hướng Trung Quốc thúc đẩy thép xanh, sản xuất thân thiện môi trường cũng tạo áp lực tích cực, buộc ngành thép Việt Nam tăng tốc đầu tư công nghệ sạch, nâng cao giá trị gia tăng.
Ngã rẽ chiến lược cho ngành thép Việt Nam
Xu hướng siết xuất khẩu thép của Trung Quốc phản ánh sự chuyển dịch chiến lược trong ngành thép toàn cầu: từ chạy theo sản lượng sang ổn định thị trường và phát triển bền vững.
Đối với Việt Nam, ngành thép đang đứng trước lựa chọn quan trọng: tiếp tục mở rộng theo mô hình truyền thống hay chuyển dịch sang sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và quốc tế. Việc kết hợp hài hòa giữa bảo vệ thị trường nội địa và mở rộng xuất khẩu sẽ là chìa khóa để ngành thép và vật liệu xây dựng Việt Nam phát triển ổn định trong giai đoạn tới.
14.4
270.525